Nasze przychodnie

Strefa wiedzy - medycyna pracy

W tym miejscu podajemy najważniejsze informacje z zakresu medycyny pracy. Aby ułatwić ich przeglądanie, prezentujemy je w formie pytań i odpowiedzi.

Prowadzę firmę i chciałbym skierować nowych pracowników na badania wstępne. Gdzie znajdę wykaz badań, którym poddać muszą się pracownicy na określonych stanowiskach (np. asystent, sekretarka itd.)?

Przepisy obowiązujące w Polsce określają tylko minimalny zakres badań. Na zakres badań wstępnych nie wpływa też nazwa stanowiska pracy. W skierowaniu natomiast należy określić faktyczne zagrożenia wiążące się z wykonywaniem danej pracy, np. sekretarka – zagrożenie: praca przy monitorze ekranowym. Te zagrożenia związane ze stanowiskami pracy określa firma w ramach swojej komisji BHP.

Czy pracodawca ma prawo wymagać od kandydatów zaświadczenia lekarskiego o zdolności do wykonywania zawodu, w ramach którego aplikują?

Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez ważnego orzeczenia o braku przeciwwskazań do podjęcia pracy na określonym stanowisku. Pracodawca jest więc zobowiązany do skierowania przyszłych pracowników na wstępne badania lekarskie, które przeprowadzane są na jego koszt (art. 229 § 6 Kodeks pracy). Wszelkie uchylenia się od zapłaty za te badania są niezgodne z prawem. Po za tym trzeba pamiętać, że pracodawca musi wystawić skierowanie do lekarza, w którym określi rodzaj wykonywanej pracy i ewentualne zagrożenia.

Kto podlega wstępnym badaniom lekarskim?

Zgodnie z art. 229 § 1 Kodeksu pracy wstępnym badaniom lekarskim podlegają osoby przyjmowane do pracy, pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy i inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Celem tego typu badań jest ustalenie, czy rodzaj pracy, którą wykonywać ma kandydat na dane stanowisko, nie zagraża jego zdrowiu.

Kto nie podlega badaniom wstępnym?

Badaniom wstępnym nie podlegają pracownicy, którzy zatrudniani są u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko, bądź stanowisko, na którym występują jednakowe warunki pracy. Pod warunkiem, że zatrudniani są na podstawie kolejnej umowy o pracę, która zawarta jest bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej.

Czy mogę przyjąć pracownika bez aktualnego badania wstępnego i uzupełnić je już w trakcie jego zatrudnienia?

Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy, badania wstępne należy przeprowadzić przed rozpoczęciem przez pracownika jego obowiązków. W przeciwnym razie dopuszczenie pracownika do pracy jest naruszeniem prawa. Trzeba więc pamiętać, że badanie wstępne powinno być wykonane najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika.

Pracownik, którego planuję zatrudnić na stanowisko kierowcy, przedstawił zaświadczenie o przeprowadzeniu specjalistycznych badań lekarskich do podjęcia pracy w charakterze kierowcy. Czy takie zaświadczenie zwalnia mnie z obowiązku skierowania go na badania wstępne?

Nie. Trzeba pamiętać, że badaniom wstępnym podlegają pracownicy bez względu na to, czy posiadają wyniki specjalistycznych badań lekarskich stwierdzających prawo wykonywania określonego zawodu. Świadectwo stwierdzające uprawnienia do wykonywania określanego zawodu nie jest tożsame z posiadaniem orzeczenia lekarskiego, w którym stwierdzono brak przeciwwskazań do podjęcia pracy na konkretnym stanowisku. Zatem w tej sytuacji pracodawca nie może być zwolniony z obowiązku skierowania pracownika na wstępne badania lekarskie.

Jak często należy przeprowadzać badania okresowe?

Częstotliwość przeprowadzania badań okresowych uregulowana jest w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1995 roku i jest zależna od rodzaju wykonywanej pracy:

Co 2 lata - pracownik narażony jest na wdychanie szkodliwych pyłów lub oparów.
Co 3 lata – pracownik wykonujący pracę w zakładzie, w którym panuje gorący mikroklimat (po 45 roku życia badania takie muszą być wykonywane co 2 lata).
Co 4 lata - pracownik stale korzystający z komputera.
Co 5 lat – pracownicy biura, niekorzystający z komputerów.

Warto wiedzieć, że lekarz, który przeprowadza takie badanie, może poszerzyć jego zakres oraz skrócić termin następnego badania (w stosunku do czasu, o którym mowa w wspomnianym rozporządzeniu). Trudno więc z góry określić, jak często należy przeprowadzać badania okresowe. To lekarz, biorąc pod uwagę stan zdrowia pracownika oraz zagrożenia związane z zajmowanym przez niego stanowiskiem, zdecyduje, kiedy powinniśmy poddać się kolejnemu badaniu okresowemu.

Pracownik mojej firmy po 2 miesiącach rehabilitacji wrócił do pracy na stanowisko, które poprzednio zajmował. Osoby kontrolujące firmę, zarzuciły mi, że nie skierowałem tego pracownika na badania lekarskie. Czy słusznie? Dodam, że pracownik posiadał ważne badania okresowe.

Jednostka kontrolująca słusznie zwróciła uwagę. Trzeba bowiem pamiętać, że w przypadku niezdolności do pracy (wynikającej z choroby pracownika) trwającej dłużej niż 30 dni podlega on specjalnym kontrolnym badaniom, których celem jest sprawdzenie zdolności do wykonywania pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku. Należało więc, tuż przed dopuszczeniem pracownika do pracy, skierować go na kontrolne badania lekarskie. Zasadę tę reguluje kodeks pracy.

Niedługo jedna z pracownic mojej firmy wróci do pracy po urlopie macierzyńskim. Czy w związku z tym należy skierować ją na badania lekarskie?

Nie ma potrzeby, by pracodawca kierował pracownicę wracającą z urlopu macierzyńskiego na kontrolne badania lekarskie. Trzeba pamiętać, że urlop macierzyński nie jest okresem niezdolności do pracy, po którym pracodawca ma obowiązek wysłać pracownika na kontrolne badania lekarskie. Natomiast, gdyby podczas nieobecności pracownicy minął termin badań okresowych, musi ona poddać się im ponownie. Badania okresowe przeprowadzane są cyklicznie w ramach profilaktycznej ochrony zdrowia pracowników.

Czy pracownik może przeprowadzić badania okresowe w czasie pracy?

Tak. Zgodnie z art. 229 §3 okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy. Za czas niewykonania pracy w związku z przeprowadzonymi badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Warto wiedzieć, że w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości pracownikowi przysługuje zwrot kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Czy pracodawca powinien zawrzeć umowę z ośrodkiem medycyny pracy? A może wystarczy, że wypisze skierowanie dla pracownika, który sam wybierze sobie odpowiednie miejsce?

Według ustawy z dnia 17 października 2008 r. O zmianie ustawy o służbie medycyny pracy badania lekarskie powinny być przeprowadzone w jednostce służby medycyny pracy, z którą pracodawca zawarł umowę. Wcześniejsze przepisy nie precyzowały, w jakiej formie powinna być sporządzona umowa pisemnej czy ustnej. Jednak po nowelizacji ustawy umowa powinna obowiązkowo być w formie pisemnej.